आईची शिकवण

 एका छोट्याशा गावात रोहन नावाचा मुलगा राहत होता. त्याचे वडील शेतमजूर होते आणि आई शिवणकाम करून घराला हातभार लावत असे. घरची परिस्थिती बेताची असल्याने अनेकदा दोन वेळचे जेवणही जेमतेम मिळत असे. पण रोहनची आई नेहमी एकच गोष्ट सांगायची, "बाळा, पैसा हरवला तर पुन्हा मिळू शकतो; पण चांगले संस्कार आणि प्रामाणिकपणा हरवला तर ते पुन्हा मिळत नाहीत."

एके दिवशी शाळेतून घरी येताना रोहनला रस्त्यावर एक जाडजूड पाकीट सापडले. त्यात भरपूर पैसे, काही महत्त्वाची कागदपत्रे आणि एका वृद्ध माणसाचे ओळखपत्र होते. क्षणभर त्याच्या मनात विचार आला, "हे पैसे घरात नेले तर आई-वडिलांचे कितीतरी प्रश्न सुटतील." पण लगेच त्याला आईचे शब्द आठवले.

तो थेट त्या ओळखपत्रावरील पत्त्यावर पोहोचला. दार उघडताच एक वृद्ध गृहस्थ चिंताग्रस्त अवस्थेत दिसले. रोहनने त्यांना पाकीट दिले. पाकीट पाहताच त्यांच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले. त्यांनी सांगितले, "बाळा, हे पैसे माझ्या पत्नीच्या शस्त्रक्रियेसाठी होते. हे पाकीट हरवल्यामुळे मी पूर्णपणे निराश झालो होतो."

वृद्ध गृहस्थांनी रोहनला बक्षीस म्हणून काही पैसे देऊ केले. पण रोहनने नम्रपणे नकार दिला आणि म्हणाला, "काका, मी फक्त माझे कर्तव्य केले आहे. माझ्या आईने मला प्रामाणिकपणा शिकवला आहे."

ही घटना गावभर वाऱ्यासारखी पसरली. दुसऱ्या दिवशी शाळेत रोहनचा विशेष सत्कार करण्यात आला. मुख्याध्यापक म्हणाले, "पुस्तकातील धडे प्रत्येकजण शिकतो, पण आयुष्याचे धडे कृतीतून शिकवणारी माणसे फार कमी असतात."

काही दिवसांनी तेच वृद्ध गृहस्थ रोहनच्या घरी आले. त्यांनी रोहनच्या शिक्षणाची संपूर्ण जबाबदारी स्वीकारली. त्यांच्या मदतीमुळे रोहनने उच्च शिक्षण पूर्ण केले आणि पुढे प्रामाणिक व कर्तव्यदक्ष प्रशासकीय अधिकारी बनला.

अनेक वर्षांनंतर एका कार्यक्रमात रोहनला विचारण्यात आले, "तुमच्या यशाचे रहस्य काय?" तो हसत म्हणाला, "माझ्याकडे संपत्ती नव्हती, पण माझ्याकडे आईची शिकवण होती. तीच माझी सर्वात मोठी संपत्ती ठरली."

आजही रोहन प्रत्येक विद्यार्थ्याला एकच संदेश देतो—"यश मिळवण्यासाठी बुद्धी महत्त्वाची आहे, पण त्या बुद्धीला योग्य दिशा देण्यासाठी प्रामाणिकपणा आणि चांगले संस्कार त्याहून अधिक महत्त्वाचे आहेत."